Mỗi mùa mưa, sốt xuất huyết lại là nỗi lo của các gia đình có trẻ nhỏ ở Hà Nội. Bệnh do virus Dengue lây qua vết đốt của muỗi vằn; hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nên cách bảo vệ chính là tránh bị muỗi đốt và không để muỗi sinh sản quanh nhà (WHO: Dengue and severe dengue).
Tôi là Tùng Nguyễn, kỹ sư trưởng thi công của Rèm tổ ong Đại Phát. Bài này không thay lời khuyên của bác sĩ. Nó gom các khuyến cáo phòng muỗi của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thành những việc cụ thể làm được trong nhà, đặc biệt ở cửa và phòng ngủ, nơi chúng tôi làm việc hằng ngày.
Tóm tắt nhanh
- Muỗi vằn đốt ban ngày: rộ nhất vào sáng sớm và chiều trước khi tối, nên bảo vệ cả giờ ngủ trưa, giờ học.
- Dọn nơi muỗi đẻ: nước đọng trong và quanh nhà, mỗi tuần một lần.
- Chặn tại cửa: WHO nêu lưới cửa sổ, cửa đi là một biện pháp giảm muỗi tiếp xúc với người.
- Khi có sốt cao, đau đầu, đau sau hốc mắt: đi khám, không tự điều trị.
Muỗi vằn đốt vào lúc nào, ở đâu?
Theo phần hỏi đáp của WHO, muỗi vằn Aedes aegypti đốt ban ngày, cao điểm vào sáng sớm và chiều trước khi tối, và thường ở gần nơi người sống, nên có thể bị đốt ngay trong nhà hoặc nơi làm việc (WHO: hỏi đáp về sốt xuất huyết). Điều này có hai hệ quả thực tế:
- Màn chỉ mắc buổi đêm là chưa đủ; trẻ ngủ trưa, người già nằm nghỉ ban ngày cũng cần được bảo vệ.
- Cửa sổ, cửa ban công mở cả ngày để thông gió là lối vào chính của muỗi vào đúng giờ chúng hoạt động.
Các biện pháp WHO khuyến cáo
Trong tài liệu về sốt xuất huyết, WHO liệt kê các cách tự bảo vệ khỏi muỗi đốt: mặc quần áo che kín người; dùng màn khi ngủ ban ngày; lưới cửa sổ; thuốc xua muỗi có DEET, Picaridin hoặc IR3535; hương muỗi và máy xông. Để ngăn muỗi sinh sản: loại bỏ, đậy kín hoặc xử lý các vật chứa nước đọng (WHO).
Việc cần làm theo từng khu trong nhà
| Khu vực | Việc nên làm |
|---|---|
| Phòng ngủ trẻ nhỏ | Lưới cho cửa sổ để mở được ban ngày; màn khi ngủ trưa; không để chậu nước, bình hoa trong phòng |
| Phòng khách, cửa ban công | Cửa lưới dạng xếp hoặc dạng lùa cho cửa ban công mở cả ngày |
| Bếp, cửa sau | Lưới cửa sau; đổ nước đọng trong xô chậu, khay bồn rửa |
| Nhà vệ sinh | Lưới khung cố định cho ô thoáng; đậy kín thùng chứa nước |
| Ban công, sân thượng | Đổ nước đĩa lót chậu cây, khay điều hòa; kiểm tra máng xối sau mưa |
Cửa sổ trượt lắp lưới: mở kính cả ngày cho phòng thoáng mà muỗi không vào
Chọn lưới cửa cho nhà có trẻ nhỏ
- Cửa sổ phòng ngủ: cửa lưới tự cuốn lọt lòng, kéo xuống khi mở kính; trẻ không với tới hộp cuốn.
- Cửa ban công, cửa ra sân: dạng xếp; nhà có trẻ hay chạy ra vào, người già, nên chọn hệ xếp xích ray dưới 3 mm gần phẳng sàn để không vấp.
- Ô thoáng luôn mở: khung lưới cố định, không cần thao tác.
Lưới chỉ có tác dụng khi lắp kín mép và lắp đủ các ô hay mở. Chi tiết từng loại xem cửa lưới chống muỗi là gì, có mấy loại.
Khi nào nên đi khám?
WHO mô tả các triệu chứng thường gặp của sốt xuất huyết gồm sốt cao, đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau cơ và khớp, buồn nôn, phát ban, thường bắt đầu 4–10 ngày sau khi bị muỗi nhiễm virus đốt. Khi người nhà có các dấu hiệu này, nên đưa đi khám để được theo dõi; không tự dùng thuốc.
Chi phí lắp lưới tham khảo
Giá tham khảo tại Hà Nội: tự cuốn 500.000 – 650.000 đ/m²; dạng xếp 650.000 – 850.000 đ/m²; dạng lùa, cửa chính 550.000 – 1.050.000 đ/m²; khung cố định, cánh mở 500.000 – 1.050.000 đ/m²; kết hợp rèm tổ ong 750.000 – 1.950.000 đ/m²; hệ xếp xích ray 3 mm 950.000 – 1.300.000 đ/m². Đơn giá đã gồm vật tư, sản xuất và lắp đặt, chưa gồm VAT; ô dưới 1 m² tính tròn 1 m²; các huyện, thị xã ngoại thành cộng 50.000 đ/m².
Ví dụ phòng ngủ có một cửa sổ 1,2 × 1,4 m lắp tự cuốn khoảng 840.000 – 1.092.000 đ; cửa ban công 1,6 × 2,2 m lắp dạng xếp khoảng 2.288.000 – 2.992.000 đ.
Câu hỏi thường gặp
Muỗi truyền sốt xuất huyết đốt vào giờ nào?
Theo WHO, muỗi vằn Aedes aegypti đốt ban ngày, cao điểm vào sáng sớm và chiều trước khi tối, và thường ở gần nơi người sống.
Phòng tránh sốt xuất huyết tại nhà cần làm gì?
Loại bỏ hoặc đậy kín các vật chứa nước đọng; chặn muỗi bằng lưới cửa sổ, cửa đi; dùng màn cả khi ngủ ban ngày; mặc quần áo che kín, dùng thuốc xua muỗi theo hướng dẫn. Đây là các biện pháp WHO khuyến cáo.
Lưới chống muỗi có giúp phòng sốt xuất huyết không?
WHO nêu lưới cửa sổ và cửa đi là một biện pháp giảm muỗi tiếp xúc với người trong nhà. Lưới cần lắp kín mép và lắp đủ các ô hay mở, kết hợp với dọn nơi muỗi đẻ.
Trẻ ngủ trưa có cần nằm màn không?
Nên. Muỗi vằn đốt ban ngày, WHO khuyên dùng màn cả khi ngủ ban ngày; cửa sổ phòng trẻ nên có lưới để vẫn mở được cho thoáng.
Khi nào cần đưa người bệnh đi khám?
Khi có sốt cao, đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau cơ khớp, buồn nôn hoặc phát ban, nên đi khám để được theo dõi, không tự dùng thuốc.
